Studio reportażu Polskiego Radia

"Ballada zesłańca" - reportaż Macieja Jastrzębskiego o losach Polaków deportowanych w głąb ZSRR w 1940 r.

Studio Reportażu i Dokumentu

10 lutego 1940 roku Sowieci rozpoczęli pierwszą z czterech masowych deportacji obywateli II Rzeczypospolitej Polskiej na Sybir. Według historyków Instytutu Pamięci Narodowej, w latach 1940-1941 wywieziono w bydlęcych wagonach w głąb Rosji około 800 tysięcy osób. Bez wyroku sądu, budzeni w środku nocy, mieli tylko chwilę na spakowanie najpotrzebniejszych przedmiotów. Transporty na Wschód organizowano przez prawie miesiąc. Część deportowanych Polaków zmarła z głodu, zimna, wycieńczenia i od chorób. Bohaterka reportażu – Maria Kleczewska – jako nastoletnia dziewczyna przedostała się z rodzicami we wrześniu 1939 r. z płonącej Warszawy do Lwowa. Tam wraz z matką została aresztowana przez NKWD i zesłana w głąb ZSRR. Trafiła do obozu pracy. Gdy w 1941 r. ogłoszono zaciąg do armii generała Władysława Andersa przedostała się do stolicy Uzbekistanu – Taszkientu, a stamtąd z stamtąd z polskimi żołnierzami dotarła do Krasnowodzka i popłynęła do Iranu. Dalej przez Indie do Australii, aby z ewakuującymi się amerykańskimi żołnierzami przedostać się do USA, gdzie zamieszkała na stałe.