Studio reportażu Polskiego Radia

Ta pierwsza wyprawa odbyła się zimą 2022 roku. Na obszarach przygranicznych obowiązywał stan wyjątkowy, rozpoczęto budowę granicznego muru. O trwającym od lata 2021 roku kryzysie humanitarnym autorka rozmawiała z mieszkańcami strefy zamkniętej, przebywała w bazie organizacji pomocowej, odwiedziła mizar w Bohonikach i ośrodek dla cudzoziemców w Białymstoku. Wkrótce, wskutek zbrojnej agresji Rosji na Ukrainę, na wschodniej granicy pojawiło się półtora miliona uchodźców wojennych.

Małgorzata Żerwe ponownie wyruszyła na Podlasie wiosną 2025 roku. Wróciła w te same miejsca na Podlasiu i do tych samych osób. W ich życiu nastąpiły zmiany, a losy migrantów potoczyły się różnie. Choć obrona wschodniej granicy stała się priorytetem państwa, zapora nie zatrzymała ludzi w drodze.
Cykl reportaży jest próbą pokazania, jak w nowej sytuacji politycznej wygląda życie pojedynczego człowieka.

Część pierwsza "Miejscowi"

Wielokulturowa i naznaczona trudną historią społeczność Podlasia, od ponad czterech lat zmaga się z kryzysem migracyjnym i kryzysem postaw. Hybrydowa wojna Łukaszenki, stan wyjątkowy na obszarach przygranicznych, budowa zapory, obecność wojska, antyemigrancka polityka rządu PiS, zmieniły życie spokojnych wsi i miasteczek, pogłębiły istniejące podziały i spolaryzowały poglądy. Jedni pomagają uchodźcom, inni nie kryją niechęci do obcych. Obecnie w życiu mieszkańców pogranicza pojawiły się nowe zagrożenia ze Wschodu.

"Na wschodzie bez zmian? Zima 2022 i wiosna 2025 na granicy polsko-białoruskiej" - część pierwsza - "Miejscowi" dostępna jest na stronie podcastowej polskieradio.pl

Część druga - "Osoby pomagające"

Późnym latem 2021 roku na Podlasie przyjechały organizacje pomocowe i aktywiści z całej Polski. Państwo nie radziło sobie z kryzysem migracyjnym. Powszechnie łamane były prawa człowieka, w lasach umierali ludzie. Pomoc humanitarna odbywała się w ukryciu ze względu na szykany ze strony służb. Ta sytuacja, mimo zmian politycznych trwa nadal, jakkolwiek zmalała liczba osób niosących pomoc migrantom. Większość z nich zmaga się z konsekwencjami obciążającej psychikę działalności. Do tego dochodzą procesy sądowe wobec pomagających, jak wspomniany w reportażu proces Piątki.

"Na wschodzie bez zmian? Zima 2022 i wiosna 2025 na granicy polsko-białoruskiej" - część druga - "Osoby pomagające" dostępna jest na stronie podcastowej polskieradio.pl

Część trzecia - "Służby mundurowe"

Małgorzata Żerwe była na granicznym "pasku" w lutym 2022 roku, gdy zaczynała się budowa zapory. Wróciła w to samo miejsce w kwietniu 2025. Zmienił się "pasek" i zaostrzyły przepisy migracyjne - rząd zawiesił przyjmowanie wniosków o azyl. Aktywiści oskarżają funkcjonariuszy o łamanie praw człowieka na granicy. Mundurowi się bronią- wypełniają rozkazy, bronią granicy państwa. "Mimo to warto być przyzwoitym" - mówi emerytowany policjant. Humanitarne bramki i dobrowolne powroty na Białoruś czy siłowe wypychanie zdesperowanych ludzi? Co jest prawdą, a co kłamstwem? Czy hasło "bezpieczeństwo" usprawiedliwia wszelkie działania? 

"Na wschodzie bez zmian?". Część trzecia - "Służby mundurowe" dostępna jest na stronie podcastowej polskieradio.pl

Część czwarta - "Ludzie w drodze"

Nazik nie chce się budzić w huku bomb. Oli w społeczności szyitów groziło realne niebezpieczeństwo. Aras mówi, że Europa, która tak szczyci się przestrzeganiem praw człowieka, nie daje migrantom nawet takich praw, jakie daje zwierzętom. Rodzina Baravana znalazła przystań w Sopocie, ale asymilacja nie jest łatwa. Zwłaszcza, że żona zmarła w drodze, osierociwszy piątkę dzieci. Na podlaskich cmentarzach przybywa grobów.

Na wschodzie bez zmian?". Część czwarta - "Ludzie w drodze" dostępna jest na stronie podcastowej polskieradio.pl

Małgorzata Żerwe to artystka wizualna i dźwiękowa, dokumentalistka, dziennikarka i autorka reportaży realizowanych dla radia publicznego w Polsce oraz stacji zagranicznych, również we współpracy z Davidem Zane Mairovitzem.

***
SRPR