Data publikacji:
2026-10-30
Strona główna > Artykuł
Audycja "Co jest na tej taśmie" i reportaż reportaż Moniki Chrobak "Znaki pamięci"
Studio Reportażu i Dokumentu
Zbliżający się Dzień Wszystkich Świętych i Zaduszki skłaniają do refleksji nad pamięcią, przemijaniem i tymi, którzy pozostawili po sobie trwały ślad. W audycji reportaż Moniki Chrobak "Znaki pamięci", który opowiada o niezwykłym miejscu na mapie Polski, Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem.
Cmentarz na Pęksowym Brzyzku w Zakopanemfot. Shutterstock
To najstarsza zakopiańska nekropolia. Cmentarz założył w drugiej połowie XIX wieku pierwszy zakopiański proboszcz, ksiądz Józef Stolarczyk. Grunty ofiarował właściciel tego terenu Jan Pęksa. Początkowo cmentarz był miejsce pochówku mieszkańców Zakopanego. i okolic. Były tu chowane także nieznane osoby młod, ofiary wypraw w Tatry lub gruźlicy. Z czasem cmentarz stał się nekropolią ludzi szczególnie zasłużonych dla miasta i polskiej kultury. W 1889 roku pochowano na nim pierwszą osobę zasłużoną dla Zakopanego, doktora Tytusa Chałubińskiego. W 1931 roku cmentarz uznano za zabytek narodowy. Na Pęksowym Brzyzku znajduje się około 500 grobów, w tym 250 osób zasłużonych. Spoczywają tu między innymi Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Kornel Makuszyński, Antoni Kenar, Antoni Rząsa, Władysław Orkan, Władysław Hasior i Zofia Radwańska-Paryska. Na cmentarzu są także rodzinne nagrobki rodów góralskich: Gąsieniców, Walczaków, Pęksów i innych.
1 listopada w Kościele Katolickim to Dzień Wszystkich Świętych. Wprowadził je w 731 roku papież Grzegorz III. Natomiast Dzień Zaduszny, obchodzony 2 listopada, wprowadził do liturgii w 998 roku św. Odylon, opat Cluny. W Polsce Dzień Zaduszny obchodzono już w XII wieku, jednak dopiero kilkaset lat później przybrało to powszechny charakter. Najbardziej znanym zwyczajem na Podlasiu w Dzień Zaduszny było odwiedzanie cmentarzy i odmawianie modlitw za dusze zmarłych. Dziś już w weekend poprzedzający dzień zaduszny i święto Wszystkich Świętych odwiedzamy groby.
W audycji "Co jest na tej taśmie?" także rozmowa Dorota Boniecka-Górny i Wiesława Molaka o opiece nad polskimi cmentarzami.
Na audycję "Co jest na tej taśmie?" i reportaż Moniki Chrobak "Znaki pamięci" zapraszamy w sobotę (31 października 2026) o godz. 22.06 na antenę PR24.
***
SRPR